Aż 14% dzieci i młodzieży w Polsce jest bezpośrednio zagrożonych wykluczeniem transportowym, a w niektórych powiatach peryferyjnych wskaźnik ten sięga aż 26%.
Brak dojazdu to nie tylko utrudniony dostęp do edukacji i lekarza, ale także społeczna izolacja. UNICEF Polska przedstawia zatrważające wyniki badań dotyczących wykluczenia komunikacyjnego dzieci i młodzieży w Polsce i podejmuje konkretne działania na rzecz poprawy sytuacji najmłodszych w całym kraju. Brak odpowiedniej siatki połączeń autobusowych i kolejowych staje się jedną z głównych barier rozwojowych dla młodego pokolenia, wpływając nie tylko na wybór ścieżki edukacyjnej, ale również na zdrowie psychiczne i relacje rówieśnicze.
Z badania przeprowadzonego przez UNICEF Polska we współpracy z Instytutem Badań Rynkowych i Społecznych IBRiS wynika, że aż 30% dzieci i młodzieży w wieku 12-19 lat uważa dostęp do komunikacji publicznej w swoim miejscu zamieszkania za poważny problem. W wielu miejscowościach transport publiczny kursuje zbyt rzadko, średnio nie częściej niż co 2-3 godziny w ciągu dnia lub nie dociera wcale.
Skala problemu w liczbach (Badanie UNICEF Polska / IBRiS):
- 44% uczniów szkół ponadpodstawowych bierze pod uwagę dostępność transportu przy wyborze szkoły średniej.
- 20% wybiera placówkę mniej atrakcyjną pod względem naukowym wyłącznie z powodu braku dogodnych połączeń.
- 32% osób zagrożonych wykluczeniem transportowym deklaruje trudności w dostępie do lekarzy specjalistów.
- 66% dzieci i młodzieży dotkniętych tym problemem nie mogło wziąć udziału w spotkaniu z rówieśnikami z powodu braku dojazdu.
Ograniczenia transportowe najsilniej uderzają w codzienne funkcjonowanie i dobrostan psychiczny najmłodszych. Aż 47% młodzieży dotkniętej tym problemem przyznaje, że miałaby więcej przyjaciół, gdyby ich sytuacja transportowa była lepsza. Konsekwencją braku połączeń jest pogłębiająca się izolacja, samotność oraz brak możliwości rozwijania pasji, uczestnictwa w zajęciach sportowych czy wyjściach do kina.
UNICEF Polska nie ogranicza się jedynie do diagnozy problemu, ale prowadzi intensywne prace nad wdrożeniem rozwiązań systemowych w całej Polsce. Przygotowany przez ekspertów pakiet rekomendacji został przekazany Ministrowi Infrastruktury oraz przedstawiony na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Walki z Wykluczeniem Transportowym. Działania organizacji obejmują wsparcie dzieci we wszystkich regionach kraju.
Obraz wykluczenia transportowego, jakie dotyka dzieci i młodzież w Polsce, jest bardzo niepokojący. Opóźnienia w przeciwdziałaniu temu zjawisku spowodują, że szanse na optymalny rozwój wielu młodych ludzi zostaną utracone bezpowrotnie. Młodzi potrzebują pilnych działań legislacyjnych i organizacyjnych, które zagwarantują im równe szanse bez względu na miejsce zamieszkania.
- mówi Renata Bem, Dyrektor Generalna UNICEF Polska
Rekomendacje kluczowych zmian legislacyjnych:
W kontekście prac nad Ustawą o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym, UNICEF Polska apeluje o uwzględnienie m.in. następujących rozwiązań:
- Koordynacja na poziomie wojewódzkim: Powołanie jednego organizatora transportu publicznego w województwie, co pozwoli zintegrować politykę transportową z edukacyjną, kulturalną i zdrowotną.
- Przejazdy na żądanie i digitalizacja: Stworzenie ram prawnych dla elastycznych przewozów w gminach oraz udostępnienie cyfrowych rozkładów jazdy.
- Gwarancja minimalnej częstotliwości: Wprowadzenie standardów minimalnej siatki połączeń, również w godzinach popołudniowych i w weekendy.
- Głos dzieci w konsultacjach: Włączanie młodzieży w proces planowania sieci komunikacyjnych i przebiegu tras.
Organizacja opracowała już zestaw rekomendacji legislacyjnych i przekazała je Ministrowi Infrastruktury oraz Parlamentarnemu Zespołowi ds. Walki z Wykluczeniem Transportowym jako część zmiany ustawy o publicznym transporcie zbiorowym. Obecnie rozwiązania te czekają na podpis Prezydenta RP.